Jak odzyskać pieniądze z niesłusznie pomniejszonej emerytury?

W ostatnich miesiącach coraz częściej pojawiają się pytania o możliwość odzyskania pieniędzy z emerytur, które zostały obniżone z powodu potrącenia kwoty wypłaconych wcześniej świadczeń. Temat ten zyskał na znaczeniu po głośnym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. (sygn. SK 140/20), który uznał, że przepisy stosowane wobec osób przechodzących na wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r. są niezgodne z Konstytucją.

Co orzekł Trybunał Konstytucyjny?

Dla wielu seniorów może to oznaczać możliwość uzyskania wyższego świadczenia oraz wyrównania za lata, w których emerytura była zaniżona. Poniżej przedstawiono, co dokładnie wynika z orzeczenia, kogo ono dotyczy i jak można skutecznie dochodzić swoich praw.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – w zakresie dotyczącym osób, które przed 6 czerwca 2012 r. złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę – jest niezgodny z Konstytucją. W ocenie Trybunału obywatele, którzy zgodnie z ówczesnym prawem przeszli na wcześniejszą emeryturę, mieli prawo oczekiwać, że po osiągnięciu wieku powszechnego ich emerytura zostanie obliczona w sposób przewidywalny i sprawiedliwy.
Trybunał wskazał, że zastosowany przez ustawodawcę mechanizm pomniejszania emerytury powszechnej o sumę wcześniej wypłaconych świadczeń narusza zasadę zaufania do państwa oraz bezpieczeństwa prawnego. Wyrok ma charakter tzw. negatywny (derogacyjny) – oznacza to, że kwestionowany przepis przestaje obowiązywać w momencie publikacji wyroku w Dzienniku Ustaw.

Podobne orzeczenie Trybunał wydał już wcześniej – 6 marca 2019 r. (sygn. P 20/16), dotyczące kobiet z rocznika 1953. 

Problem z nieopublikowaniem wyroku

Choć wyrok z 4 czerwca 2024 r. zapadł, to nie został jeszcze opublikowany w Dzienniku Ustaw, co w praktyce blokuje jego pełne wykonanie przez ZUS. Zakład Ubezpieczeń Społecznych powołuje się na brak podstawy prawnej do wznowienia postępowań i przeliczenia emerytur, dopóki orzeczenie nie zostanie oficjalnie ogłoszone.
W odpowiedziach kierowanych do wnioskodawców ZUS wskazuje, że „orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczące ustaw publikuje się w Dzienniku Ustaw RP, a dopóki wyrok z 4 czerwca 2024 r. nie został ogłoszony, brak jest podstaw do wznowienia postępowania”.
W efekcie każdy wniosek o przeliczenie emerytury, nawet jeśli oparty na wyroku Trybunału, może zostać formalnie odrzucony. Jednak taka decyzja ZUS nie jest ostateczna i można się od niej skutecznie odwołać.

Przyczyny braku publikacji i ich znaczenie 

Brak publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego to nie tylko kwestia techniczna, ale poważny problem ustrojowy, który godzi w fundament konstytucyjnego porządku prawnego. Z art. 10 Konstytucji RP wynika bowiem zasada trójpodziału i równowagi władz, gwarantująca niezależność władzy sądowniczej od wykonawczej i ustawodawczej. Z kolei art. 190 ust. 2 Konstytucji nakłada na organy państwa obowiązek niezwłocznego ogłoszenia orzeczeń Trybunału, ponieważ dopiero publikacja w Dzienniku Ustaw nadaje im moc obowiązującą.
W doktrynie coraz częściej podkreśla się, że obowiązek publikacji wyroków Trybunału Konstytucyjnego ma charakter ustrojowy i nie powinien zależeć od decyzji Prezesa Rady Ministrów. Zwraca się uwagę, że obecny model ogłaszania orzeczeń, wywodzący się z realiów administracji papierowej, nie odpowiada współczesnym standardom państwa cyfrowego i w praktyce stwarza ryzyko pozakonstytucyjnego wpływu władzy wykonawczej na działalność Trybunału. Uzależnianie publikacji od organów administracji rządowej osłabia niezależność sądownictwa konstytucyjnego i narusza zasadę równowagi władz.
Podobny ton wybrzmiał w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z 10 stycznia 2025 r. (sygn. VIII U 2533/24), gdzie wskazano, że nieogłoszenie przez Prezesa Rady Ministrów orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest wynikiem sporów politycznych, które mogą mieć negatywny wpływ na sytuację prawną obywateli pozostających w stanie niepewności co do obowiązującego prawa. Sąd jednoznacznie stwierdził, że dopóki wyrok nie zostanie opublikowany w Dzienniku Ustaw, nie wchodzi on w życie i nie może być stosowany wprost przez organy administracji.

Stanowisko sądów i praktyka orzecznicza

Pomimo wstrzemięźliwości ZUS, sądy coraz częściej przychylają się do argumentów emerytów. Przykładem jest sprawa rozpoznana w grudniu 2024 r. przez Sąd Okręgowy w Kielcach. Sąd uznał, że emerytura powinna zostać przeliczona bez potrącenia kapitału wcześniejszej emerytury, ponieważ zastosowany wobec ubezpieczonej przepis został uznany przez Trybunał za niekonstytucyjny.

Analogiczne stanowisko zaprezentował Sąd Okręgowy w Szczecinie w wyroku z 10 stycznia 2025 r. (sygn. VI U 1784/24). Sąd ten powołał się na rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego z 31 stycznia 2024 r. (SK 140/20), podkreślając, że mimo braku jego publikacji w Dzienniku Ustaw wyrok ten wywołuje skutki prawne i powinien być uwzględniany przy rozpoznawaniu spraw emerytalnych, w których zastosowano przepis uznany za niezgodny z Konstytucją.

Sąd podkreślił także, że wcześniejsza i powszechna emerytura były przez lata traktowane jako dwa odrębne świadczenia, dlatego ubezpieczeni nie mogą ponosić negatywnych konsekwencji późniejszej zmiany zasad polegającej na potrącaniu wcześniej wypłaconych kwot z podstawy wymiaru emerytury powszechnej.

Nadto analiza prawomocnych orzeczeń z lat 2024-2025 pokazuje, że emeryci skutecznie kwestionujący zastosowanie art. 25 ust. 1b mogą realnie liczyć na konkretne i wymierne korzyści, takie jak:

• ponowne przeliczenie emerytury od momentu nabycia prawa do świadczenia powszechnego,
• wypłata różnicy za okres, w którym świadczenie było zaniżone,
• odsetki ustawowe za opóźnienie.

Wygranie sprawy z ZUS może skutkować wyrównaniem w wysokości od około 15 tys. zł do ponad 50 tys. zł, w zależności od długości okresu objętego przeliczeniem oraz wysokości dokonanych potrąceń przy ustalaniu emerytury powszechnej. Miesięczna wysokość świadczenia po korekcie ulega natomiast znaczącemu podwyższeniu, sięgającemu niejednokrotnie do kwoty 1 000 zł. 

Kogo dotyczy prawo do przeliczenia?

Na podstawie orzeczeń Trybunału i praktyki ZUS można wskazać kilka grup uprawnionych:

• kobiety z rocznika 1953 – to grupa objęta wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 20/16;
• kobiety z roczników 1954-1959 – grupa osób objęta wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. o sygn. SK 140/20;
• mężczyźni z roczników 1949-1952 oraz 1954 – to grupa analogiczna do kobiet z roczników 1954-1959.

Dodatkowo, aby móc ubiegać się o ponowne przeliczenie emerytury, konieczne jest spełnienie kilku warunków:
Po pierwsze, ubezpieczony musiał pobierać jedno z wcześniejszych świadczeń przewidzianych w art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, takich jak np. emerytura nauczycielska, górnicza czy emerytura z tytułu pracy w szczególnych warunkach.

Po drugie, wniosek o to świadczenie musiał zostać złożony przed dniem 6 czerwca 2012 r., czyli zanim ustawodawca zapowiedział zmianę zasad obliczania przyszłej emerytury powszechnej.

Po trzecie, prawo do emerytury powszechnej nie mogło zostać nabyte przed 1 stycznia 2013 r., a więc przed wejściem w życie przepisu wprowadzającego mechanizm pomniejszania świadczenia o sumę pobranych wcześniej emerytur. 

Dokumenty niezbędne do skutecznego wystąpienia o przeliczenie emerytury 

Aby skutecznie wystąpić o przeliczenie emerytury w związku z ostatnim orzecznictwem, konieczne jest zgromadzenie dokumentów potwierdzających przebieg postępowania emerytalnego, przede wszystkim decyzji ZUS o przyznaniu wcześniejszej emerytury i emerytury powszechnej. Pomocne będą także zestawienia wypłat, formularze PIT-40A i PIT-11A, świadectwa pracy, zaświadczenia pracodawców, legitymacje ubezpieczeniowe oraz dokumenty archiwalne, a w przypadku pracy w warunkach szczególnych – zaświadczenia potwierdzające wymagany okres zatrudnienia. Starannie przygotowany komplet dokumentów pozwala nie tylko szybciej przeprowadzić postępowanie, ale także precyzyjnie ustalić wysokość roszczenia i zasadność wniosku o przeliczenie świadczenia.

O czym warto pamiętać?

• wniosek o ponowne przeliczenie można złożyć w każdym czasie, jednak dla spraw zakończonych prawomocną decyzją termin na wznowienie postępowania wynosi miesiąc od dnia publikacji wyroku w Dzienniku Ustaw. Dopóki publikacja nie nastąpiła, termin nie biegnie.
• warto zachować kopie wszystkich decyzji i pism z ZUS – będą niezbędne przy ewentualnym odwołaniu.
• każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny – szczególnie w zakresie daty złożenia wniosku o wcześniejszą emeryturę i momentu przejścia na emeryturę powszechną.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. to ważna szansa dla wielu seniorów, których emerytury są niesłusznie pomniejszane. Choć orzeczenie nie zostało jeszcze opublikowane w Dzienniku Ustaw, można już dziś dochodzić swoich praw nie tylko poprzestając na decyzji ZUS, ale kierując sprawę na tory sądową.

Kancelaria Pledziewicz https://www.pledziewicz.pl/

Kontakt: kancelaria@pledziewicz.pl

Telefon: 536 972 333